การประเมินสารสนเทศ

           เป็นขั้นตอนในการประเมินเพื่อคัดเลือกสารสนเทศที่เราได้จากการสืบค้นที่มีคุณค่า  มีความน่าเชื่อถือในทางวิชาการ เป็นการพิจารณาคัดเลือกจากแหล่งสารสนเทศต่างๆ ทั้งจากห้องสมุด อินเทอร์เน็ต เป็นต้น สารสนเทศที่ไม่ใช้ เช่น เป็นสารสนเทศที่ไม่ตรงกับความต้องการ, เนื้อหาสารสนเทศล้าสมัย หรือ สารสนเทศนั้นไม่มีความน่าเชื่อถือในทางวิชาการ จากการประเมินสารสนเทศจะทำให้เราได้สารสนเทศที่มีคุณค่าและนำสารสนเทศไปประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสม

      หลักการประเมินสารสนเทศ

  ประเมินความตรงกับความต้องการสารสนเทศ 

          พิจารณาว่าเป็นเรื่องที่ตรงกับความต้องการสารสนเทศของเราหรือไม่ ตรงมากน้อยเพียงใด โดยเลือกเรื่องที่ตรงกับความต้องการ ตัดทิ้งเรื่องที่ไม่ตรงกับความต้องการ

วิธีการ คือ การอ่านเบื้องต้น ได้แก่

การอ่านชื่อเรื่อง คำนำ  หน้าสารบัญ หรือเนื้อเรื่องย่อๆ  เพื่อพิจารณาว่ามีความสอดคล้องกับความต้องการสารสนเทศหรือไม่

ซึ่งส่วนใหญ่ ชื่อเรื่องของสารสนเทศก็อาจจะสามารถประเมินได้ทันทีว่า ตรงหรือไม่ตรง เนื่องจาก คำสำคัญเป็นคำเดียวกันกับความต้องการสารสนเทศและชื่อเรื่องของสารสนเทศ แต่หากชื่อเรื่องไม่บ่งชัดว่ามีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกันอาจต้องพิจารณาจาก คำนำ สารบัญ และเนื้อหาโดยย่อ

          2. ประเมินความน่าเชื่อถือและความทันสมัยของสารสนเทศ

พิจารณาว่าเป็นสารสนเทศที่มีความน่าเชื่อถือหรือไม่ น่าเชื่อถือเพียงไร ซึ่งการประเมินความน่าเชื่อถือมีรายละเอียดที่ควรพิจารณา ได้แก่

          2.1 ประเมินความน่าเชื่อถือของ แหล่งสารสนเทศ โดยพิจารณาว่าสารสนเทศนั้นได้มาจากแหล่งสารสนเทศใด โดยส่วนใหญ่ แหล่งสารสนเทศที่น่าเชื่อถือนั้นจะเป็นแหล่งสารสนเทศสถาบัน เช่น ห้องสมุด เนื่องจากสารสนเทศที่อยู่ในห้องสมุดได้ผ่านกระบวนการกลั่นกรองเนื้อหาจากบรรณารักษ์และผู้ที่เกี่ยวข้อง ส่วนแหล่งสารสนเทศอินเทอร์เน็ต จะมีความน่าเชื่อถือน้อยกว่าหรือไม่มีความน่าเชื่อเลย คือ การรับรู้สารสนเทศจากอินเทอร์เน็ตนั้นเราต้องใช้วิจารณญาณในการกลั่นกรองเนื้อหาเองว่าเนื้อหาจากเว็บไซต์ใดที่น่าเชื่อถือ

          2.2 ประเมินความน่าเชื่อถือของ ทรัพยากรสารสนเทศ โดยพิจารณาว่า ทรัพยากรสารสนเทศหรือสารสนเทศนั้นๆ เป็นรูปแบบใด lสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อไม่ตีพิมพ์ หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ หากเป็นสื่อสิ่งพิมพ์ เป็นสิ่งพิมพ์ประเภทใด หนังสือทั่วไป หนังสืออ้างอิง วารสาร นิตยสาร เป็นต้น
          2.3 ประเมินความน่าเชื่อถือของ ผู้เขียน ผู้จัดทำ สำนักพิมพ์ โดยพิจารณาว่า ผู้เขียนมีคุณวุฒิ ความรู้ ความสามารถและประสบการณ์ ตรงหรือสอดคล้องกับเรื่องที่เขียนหรือไม่ รวมทั้งความน่าเชื่อถือผู้จัดทำ สำนักพิมพ์ที่มีประสบการณ์ในเนื้อหาเฉพาะด้าน มักจะมีความน่าเชื่อถือในแวดวงวิชาการนั้นๆ หน่วยงานผู้รับผิดชอบเป็นภาครัฐบาล องค์กร สมาคม มักจะมีความน่าเชื่อถือมากกว่าหน่วยงานภาคเอกชนหรือบุคคล
             ตัวอย่าง เช่น กรณีที่เป็นบทความวิชาการ ให้พิจารณาว่า ตีพิมพ์ในวารสารที่มีชื่อวารสารที่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาวิชานั้นๆ มีชื่อเสียงในทางวิชาการ เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายหรือไม่ ผู้เขียน/ผู้จัดทำ/สำนักพิมพ์มีความน่าเชื่อถือหรือไม่ และต้องมีความต่อเนื่องในการเผยแพร่
         2.4 ประเมินความทันสมัยของสารสนเทศ โดยหากเป็นสื่อสิ่งพิมพ์พิจารณาความทันสมัย จาก วัน เดือน ปี ที่พิมพ์ หากเป็นสื่ออิเล็กทรอนิกส์ พิจารณาจาก วัน เดือน ปีที่เผยแพร่ เป็นต้น

          3. ประเมินระดับเนื้อหาของสารสนเทศ  ซึ่งระดับเนื้อหาสารสนเทศมี 3 ระดับ ได้แก่

         1. สารสนเทศปฐมภูมิ (Primary Information) มีความน่าเชื่อถือมากที่สุด เนื่องจากเป็นสารสนเทศที่ได้จากการศึกษาค้นคว้าโดยตรงของผู้เขียนและตีพิมพ์เผยแพร่เป็นครั้งแรก เช่น ต้นฉบับตัวเขียน จดหมายส่วนตัว รายงานการวิจัย วิทยานิพนธ์ สิ่งพิมพ์รัฐบาล สารสนเทศประเภทนี้ถือว่ามีความน่าเชื่อถือควรนำมาอ้างอิงมากที่สุด เพราะเป็นข้อมูลจริงที่ได้จากผู้เขียน และยังไม่ได้ผ่านการเรียบเรียงหรือปรับแต่งใหม่จากบุคคลอื่น

       2. สารสนเทศทุติยภูมิ (Secondary Information) เป็นการนำสารสนเทศปฐมภูมิมาเขียนใหม่ อธิบาย เรียบเรียง วิจารณ์ใหม่ให้เข้าใจง่ายเพื่อให้เหมาะกับผู้ใช้สารสนเทศ หรือเป็นเครื่องมือช่วยค้นหรือติดตามสารสนเทศปฐมภูมิ เช่น หนังสือ บทความวารสาร บทคัดย่องานวิจัย บทวิจารณ์หนังสือ เป็นต้น

       3. สารสนเทศตติยภูมิ (Tertiary Information) เป็นการชี้แนะแหล่งสารสนเทศ 2 ระดับแรก ที่ไม่ได้ให้เนื้อหาสารสนเทศโดยตรงแต่เป็นการชี้แนะแหล่งสารสนเทศปฐมภูมิและทุติยภูมิ เช่น บรรณานุกรม ดรรชนีวารสารและวารสารสาระสังเขป

   

    การวิเคราะห์สารสนเทศ

          เป็นการแยกแยะสารสนเทศที่ผ่านการประเมินแล้วว่าตรงตามความต้องการ โดยวิธีการแยกแยะสารสนเทศตามหัวข้อ หรือ ประเด็นย่อยๆ สรุปเนื้อหา

 วิธีการในการวิเคราะห์สารสนเทศคือการรับรู้ การอ่านเนื้อหาของทรัพยากรสารสนเทศที่ผ่านการประเมินแล้วว่า สามารถนำมาใช้งานได้จริงๆ จากนั้นดึงเนื้อหาของสารสนเทศที่สอดคล้องกับประเด็นแนวคิดต่างๆ ที่เราต้องการศึกษา และมีความครบถ้วน แล้วทำการบันทึกเนื้อหาโดยบันทึกเรื่องเดียวกันเอาไว้ด้วยกัน และสุดท้ายคือจัดกลุ่มตามประเด็นแนวคิดเพื่อใช้ในการเรียบเรียงเนื้อหาของรายงานต่อไป

    การสังเคราะห์สารสนเทศ

                เป็นการตีความสารสนเทศจากหลากหลายทรัพยากรสารสนเทศ ที่มีเนื้อหาเดียวกัน คล้ายคลึงกัน หรือเกี่ยวข้องกัน แล้วนำมาสรุปให้เป็นประเด็นเดียว หรือ คำตอบเพียงคำตอบเดียว

วิธีการคือการจัดกลุ่มสารสนเทศที่มีแนวคิดเดียวกัน เอาไว้ด้วยกัน แล้วนำสารสนเทศที่มีแนวคิดเดียวกันมาจัดกลุ่มอีกครั้ง เพื่อสร้างความสัมพันธ์ ตามลำดับชั้น จากนั้นนำแนวคิดต่างๆ ที่เราได้สร้างความสัมพันธ์ในแต่ละกลุ่มของแนวคิด มารวบรวมเป็นโครงสร้างใหม่ ในรูปของโครงร่าง หรือ Outline โดยรวบรวมหัวข้อหรือประเด็นที่เหมือนกันไว้ด้วยกัน หรือตัดที่ซ้ำซ้อนออก เรียงลำดับขั้นตอนของหัวข้อหรือประเด็น สุดท้ายคือการประเมินโครงร่าง ที่ได้ทำขึ้น ว่าตอบคำถามในงานของเราได้ครบถ้วนหรือไม่ หากไม่ครบถ้วน ก็ต้องกลับไปเริ่มที่กระบวนการสืบค้นใหม่

      แหล่งสารสนเทศ

 ความหมายของแหล่งสารสนเทศ

          แหล่งสารสนเทศ (Information Sources) หมายถึง หน่วยงานที่ทำหน้าที่จัดหา จัดเก็บและให้บริการสารสนเทศทุกรูปแบบ แหล่งของทรัพยากรสารสนเทศหรือที่มาของสารสนเทศ แหล่งผลิตสารสนเทศ แหล่งเผยแพร่สารสนเทศหรือเรียกว่า ศูนย์สารสนเทศ (Information Center)

   ประเภทของแหล่งสารสนเทศ

      1. แหล่งบุคคล (Personal Resources)

     2. แหล่งสื่อมวลชน (Mass Media Resources)

     3. สถาบันบริการสารสนเทศ (Information Services Resources) 

  แหล่งศูนย์รวมสารสนเทศ

    1. ห้องสมุดเฉพาะ (Special Library)

    2. ศูนย์เอกสาร (Documentation Center)

    3.ศูนย์แนะแหล่งสารสนเทศ (Referral Center)

   4.ศูนย์เก็บข้อมูล (Clearing House)

    5. ศูนย์บริการสารสนเทศ (Information Service Center)

    6.ศูนย์วิเคราะห์สารสนเทศ (Information Analysis Center)

    7.หอสมุดแห่งชาติ (National Library)

    8.ห้องสมุดมหาวิทยาลัย วิทยาลัย (Academic Library)

     9.ห้องสมุดประชาชน (Public Library)

    10. หอจดหมายเหตุ (Archive)  

  แหล่งผลิตสารสนเทศ

       แหล่งผลิตสารสนเทศ หมายถึง หน่วยงานผลิตสารสนเทศเพื่อการเผยแพร่ แหล่งผลิตนี้ถือว่าเป็นแหล่งทางการ (Formal Resources) แบ่งออกเป็น

    1.หน่วยงานเอกชน

     2.หน่วยงานรัฐบาล

     3.หน่วยงานองค์การระหว่างประเทศ

     4.หน่วยงานของรัฐบาลของประเทศต่างๆ 

   ประเภทแหล่งบริการสารสนเทศ

      1.แหล่งบริการสารสนเทศสาธารณะ (Public Information Resources)

      2.แหล่งบริการสารสนเทศกึ่งสาธารณะ (Semi-Public Information Resources)

      3.แหล่งบริการสารสนเทศเอกชน (Private Information Resources) 

   การจัดหาและรวบรวมสารสนเทศจากแหล่งสารสนเทศ

     1.ห้องสมุดและศูนย์สารสนเทศ

     2.สถาบันบริการสารสนเทศรูปแบบอื่นๆ

    3.สถาบันบริการสารสนเทศเชิงพาณิชย์ 

   สถาบันบริการสารสนเทศเชิงพาณิชย์

      1.หน่วยงานให้บริการสืบค้นข้อมูลจากคอมพิวเตอร์ (Computer Based Information Services)

     2.ศูนย์บริการสารสนเทศทันสมัย (Current Awareness Services)

     3.ศูนย์บริการดัชนีและสาระสังเขป (Indexes & Abstracts Service Center)

     4.ที่ปรึกษาทางสารสนเทศ (Information Broker)

     5.หน่วยงานที่ให้บริการจัดสัมมนาและการประชุม (Seminar / conference Service) 

   แหล่งสารสนเทศที่สำคัญในประเทศไทย

    1.หน่วยราชการของรัฐ

    2.สถาบันอุดมศึกษา

    3.สมาคมทางวิชาการ

   แหล่งสารสนเทศทางวิทยาศาสตร์

   1.ศูนย์บริการเอกสารการวิจัยแห่งประเทศไทย (Thailand Nation Document Center)

   2.ห้องสมุดกองสนเทศวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

  3.ห้องสมุดและศูนย์เอกสารภูมิภาค สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (Asian Institute of Technology Library  and Regional Documentation Center)

   ศูนย์สารสนเทศเฉพาะสาขาวิชา

1.ศูนย์เอกสารวิศวกรรมธรณีวิทยาแห่งเอเชีย ชื่อย่อว่า AGE

2.ศูนย์สารสนเทศสากลทางด้านซีเมนต์เสริม ชื่อย่อวา IFIC

3.ศูนย์ข้อสนเทศทรัพยากรพลังงานทดแทน ชื่อย่อว่า RERIC

4.ศูนย์ข้อสนเทศสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม ชื่อย่อว่า ENSIC

   ข่ายงานด้านสารสนเทศทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

1.ศูนย์ชีววิทยาทางทะเลภูเก็ต

2.ศูนย์วิจัยการยาง

3.ระบบข้อสนเทศสากลทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางการเกษตร ชื่อย่อว่า AGRIS

4.ธนาคารข้อสนเทศทางด้านเกษตรสำหรับเอเชีย ชื่อย่อว่า AIBA

5.Current Agricultural Research Information System ชื่อย่อว่า CARIS

6.ศูนย์สนเทศทางกระบือนานาชาติ ชื่อย่อว่า IBIC

7.ศูนย์พัฒนาการประมงแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  ชื่อย่อว่า SEAFDEC

8.รายงานด้านห้องสมุดและบริการสนเทศทางสาธารณสุข ชื่อย่อว่า HELLIS

9.ศูนย์สนเทศทางการแพทย์ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชื่อย่อว่า SEAMIC

   หน่วยงานสารสนเทศทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในเอเชีย

1.ศูนย์สารสนเทศทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งญี่ปุ่น ชื่อย่อว่า JICST

2.ศูนย์สารสนเทศทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งเกาหลี  ชื่อย่อว่า KORSTIC

3.ศูนย์สารสนเทศทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีประเทศเกาหลีใต้ ชื่อย่อว่า KIET

4.ศูนย์สนเทศทางวิทยาศาสตร์แห่งชาติอินโดนีเซีย

5.ศูนย์สารสนเทศเกี่ยวกับหวาย

6.ศูนย์สารสนเทศชีววิทยาเขตร้อน ชื่อย่อว่า BIOTROP 

    แหล่งสารสนเทศทางสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์

1.ศูนย์นราธิปเพื่อการวิจัยทางสังคมศาสตร์

2.ศูนย์เอกสารประเทศไทย ชื่อย่อว่า TIC

3.สถาบันวิจัยสังคม

4.สำนักบรรณสารการพัฒนา

5.ศูนย์ข้อมูลคณะรัฐมนตรี

6.ห้องสมุดรัฐสภา

7.สภาหอการค้าไทย

8.ธนาคารพาณิชย์ต่างๆ

9.กรมการพาณิชย์สัมพันธ์

10.คณะกรรมการกรส่งเสริมการลงทุน (BOI)

11.ธนาคารแห่งประเทศไทย

12.หอการค้าไทย

13.ศูนย์สถิติการพาณิชย์ (Trade Information Center)

14.ศูนย์สนเทศสภาสตรีและห้องสมุดสภาสตรีแห่งชาติ

15.ห้องสมุดสยามสมาคม (The Siam Society Library)

16.ศูนย์เอกสารอีสาน

17.สถาบันทักษิณคดีศึกษา

18.ศูนย์สนเทศล้านนาคดี

   หน่วยงานสารสนเทศทางสังคมศาสตร์

1.ข่ายงานการแลกเปลี่ยนสารสนเทศทางด้านประชากร ชื่อย่อว่า POPIN

2.ศูนย์ประมวลข่าวสารการอนามัยครอบครัว ชื่อย่อว่า TPCDC 

   การค้นข้อมูลจากฐานข้อมูล CARL และ UnCover

         CARL และ UnCover คือบริการฐานข้อมูลต่างประเทศของบริษัท CARL Corporation จำกัด สำนักงานตั้งอยู่ที่เมืองเดนเวอร์ มลรัฐโคโลราโด ประเทศสหรัฐอเมริกา ให้บริการผู้ใช้หรือลูกค้า ผ่านระบบออนไลน์ สามารถสืบค้นผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตได้ ประกอบด้วยฐานข้อมูลดังนี้

1.UnCover

2.ฐานข้อมูลเสรี (Open Access Database) เป็นฐานข้อมูลที่สามารถสืบค้นได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

3.ฐานข้อมูลเชิงพาณิชย์ (Licensed Database)

4.CARL System Library Catalogs

5.FAQ-Frequently Asked Question Database

   วารสารอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Journals)

     เป็นวารสารที่จัดทำและเผยแพร่โดยใช้เครื่องคอมพิวเตอร์และจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อเป็นตัวเลือกให้กับผู้ใช้บริการควบคู่กับการตีพิมพ์วารสาร ในปัจจุบันวารสารอิเล็กทรอนิกส์จัดเป็นวารสารวิชาการ(Scholarly journals) เพียงประเภทเดียว

  อ้างอิง

edupol.org/pknow/book/information/21.html
https://www.scribd.com